موضوع داستان و درونمایه چیست؟

موضوع داستان

فرض کنید شما به کتابخانه رفته‌اید. از یک کتاب خوشتان می‌آید، ولی وقتی می‌خواهید آن را امانت بگیرید، دوستتان به شما می‌گوید که این کتاب جالبی نیست و کتاب دیگری انتخاب کنید، و وقتی دلیلش را می‌پرسید به شما می‌گوید که موضوع این کتاب، خودکشی است. شما هم با شنیدن این یک کلمه و با توجه به این که می‌دانید به دنبال کتابی با این موضوع نیستید، آن کتاب را سر جایش می‌گذارید و به دنبال کتابی می‌گردید که موضوع دلخواه شما را داشته باشد.

موضوع یک داستان یا رمان، مشخص می‌کند که قرار است داستان حول محور چه موضوعی بچرخد. اگر موضوع آن فقر باشد، مثل بینوایان ویکتور هوگو، شما داستانی خواهید خواند که حول محور موضوع فقر است، داستان‌هایی با موضوع های دیگر هم نیز همینطور است، همه داستان حول محور موضوع می‌چرخد. در یک داستان یا رمان، نویسنده مستقیما اشاره نمی‌کند که موضوع داستان من چیست، ولی با خواندن آن نوشته شما وقتی در جریان داستان قرار می‌گیرد، به موضوع داستان پی می‌برید.

موضوع داستان

اگر یادتان باشد، معلم انشا همیشه موضوعاتی را به شما می‌داد، که با توجه به آنها انشا بنویسید. فصل بهار، زمستان، پاییز، علم، تعطیلات سال نو، مادر و...، و شما انشایی در یک یا دو صفحه می‌نوشتید که تماما حول محور آن موضوع بود. مثلا اگر موضوع شما مادر بود، شما درباره فصل‌ها یا علم نمی‌نوشتید، بلکه انشایی می‌نوشتید که کاملا مربوط به مادر بود. اگر موضوع انشا، تعطیلات سال نو بود، شما درباره تاریخچه سال نو، نظر خودتان درباره این روزها و کارهایی که در این تعطیلات انجام می‌دهید، می‌نوشتید.

یک موضوع می‌تواند با فکرهای اولیه و سوژه‌های مختلفی نوشته شود. مثلا فکر اولیه برای موضوع فقر می‌تواند موارد زیر باشد:

  • فردی که به خاطر فقر دست به دزدی می‌زند.
  • دختری که به خاطر فقر از کودکی در کارخانه‌ها و مشاغل سخت کار می‌کند.
  • فرد ثروتمندی که یک شبه فقیر می‌شود و اتفاقاتی که در دوران فقر برای او پیش می‌آید.
  • پسر فقیری که بعد از فوت پدرش، بدون هیچ سرمایه یا کمکی مجبور می‌شود خرج یک خانواده را بدهد.
  • و...

همانطور که در کتاب‌های مختلف دیده‌اید، ممکن است موضوع داستان‌ها یکی باشد، ولی فکر اولیه آنها متفاوت است. مثلا اگر موضوع رمان, عشق است، هر نویسنده با یک فکر اولیه خاصی آن را نوشته. یکی درباره شکست عشقی نوشته، دیگری درباره مثلث عشقی، یکی درباره عشقی که از نفرت پدید می‌آید و دیگری درباره عشقی که با وجود تحمل سختی‌ها به سرانجام نمی‌رسد و...

درونمایه داستان

وقتی شما با دوستانتان به یک نمایشگاه می‌روید، ممکن است با دیدن یک اثر نقاشی، هر کدام از شما نظری بدهید و تفسیرهای مختلف و دید متفاوتی نسبت به آن اثر داشته باشید. همچنین در مشکلاتی که در زندگی پیش می‌آید، هر کس با توجه به دید و نگرشی که دارد، راه حلی ارائه می‌دهد که با فرد دیگر متفاوت است. به طور کلی در همه موارد به این صورت است. هر شخص، یک دید و نگرش خاصی دارد، طرز فکر مخصوص به خود را دارد، که باعث می‌شود تفسیر شما و یک فرد دیگر‌ نسبت به یک اثر متفاوت باشد. در دنیای نویسنده‌ها نیز این مورد به خوبی دیده می‌‌شود. با خواندن آثار هر نویسنده، می‌توان به نوع نگاه نویسنده پی برد.

نوع نگرش و اندیشه هر نویسنده را در داستان و اثر او می‌توان به خوبی مشاهده کرد، حتی اگر داستان او واقعی باشد. این امر ممکن نیست که یک نویسنده دید و نگرش خاصی داشته باشد ولی اثری از افکر نویسنده در آثار و داستان‌هایش نینید. یک نویسنده فقط برای پر کردن اوقات فراغت و یا سرگرمی داستان نمی‌نویسد، بلکه سعی می‌کند افکار خود را در بطن داستان وارد کند.

موضوع و درونمایه داستان

شما ممکن است دو داستان بخوانید که هر دو تقریبا یک موضوع داشته باشند. اما نویسنده‌های این دو داستان هر کدام نگرش خاصی دارند و این نگرش را به خواننده القا می‌کنند. یک نویسنده ممکن است اعتقاد داشته باشد که اگر ما به سنت‌های قدیمی پایبند باشیم، به نتیجه می‌رسیم و موفق می‌شویم، پس در داستانی که از او می‌خوانیم حتما ما هم به این موضوع پی می‌بریم. اما اگر نویسنده دیگر اعتقاد داشته باشد که پایبند بودن به سنت‌های قدیمی سودی ندارد و سنت شکنی را عامل موفقیت بداند، وقتی داستان او را می‌خوانیم، این نگرش را در داستان خواهیم دید. پس همانطور که متوجه شدید، ممکن است موضوع چند داستان مثل هم باشد ولی نویسنده‌های هر کدام از داستان‌ها دیدگاه‌های متفاوتی خواهند داشت، که باعث می‌شود درونمایه داستان متفاوت باشد.

هر چه یک نویسنده پخته‌تر باشد و فردی متفکر باشد، درونمایه آثار او هم به همان میزان پخته‌تر و قوی‌تر خواهد بود.

تمرین برای موضوع داستان و درونمایه:

درونمایه داستان

تمرین 1

 چند داستان را بخوانید و موضوع هر کدام از داستان‌ها را مشخص کنید. علاوه بر این داستان هایی که خودتان نوشته‌اید را بخوانید و ببیند آیا حول محور موضوع شما هستند؟ به طور مثال اگر موضوع داستان شما عشق است، همه داستان حول محور همین موضوع هست یا نه؟

تمرین 2

 چند داستان از نویسنده‌های مختلف بخوانید و بعد از مشخص کردن موضوع آن، سعی کنید بفهمید که فکر اصلی و نظر شخصی نویسنده درباره این موضوع چه بوده است و هدف نویسنده از خلق این اثر چه بوده است؟

Rating: 5.0/5. From 1 vote.
Please wait...